Редакцине хаçат страницисенче вăл е ку ыйтăва хускатма ыйтса çырусем час-часах килеççĕ.

Паян вĕсенчен пĕрин тавра калаçу пуçарас терĕмĕр. Унăн никĕсĕнче – сурăх усракансемшĕн ялта йĕрке тăвасси. «Ана­три Панклире пурăнатăп та кунсерен урамра сурăх кĕтĕвĕпе тĕл пулатăп. Пĕри­сен – 60, теприсен – 17 пуç сурăх-путек. Вĕсене тĕл пулсан машинăсем те иртсе каяймаççĕ, водительсем руль умĕнчен анса хăваласа çул уçаççĕ. Пĕлес килет, сурăх усракансемшĕн ялта йĕрке тума май çук-ши? Куншăн явапли пур-и? Сă­мах май, манăн та килти хушма хуçалăхра сурăхсем пур. Пĕрремĕш çул мар тытатăп. Таки те юнашар тăрать. Анчах эпĕ вĕсе­не урам тăрăх чуптармастăп – кашни кун курăк çулса паратăп, шăвармалли те юна­шарах. Килти выльăхăн килтех тăмалла пуль?» – ыйтса çырать Олег Ананьев.

Вулавçă ыйтăвне ăнлантăмăр. Выльăхсем улăх-çаранта çÿрес вăхăт вĕçлен­менрен тата ку ыйту малашне те кун йĕр­кине тухасса шанса «Выльăх чирĕсемпе кĕрешекен Муркаш районĕн станцийĕ» патшалăх учрежденийĕн ертсе пыракан выльăх тухтăрĕпе Ирина НИКОЛАЕВĂПА çыхăнтăмăр. Ирина Ивановна кĕске ка­лаçура тĕплĕ ăнлантарни паян хăйсен хуçалăхĕсенче сурăх ĕрчетекенсемшĕн тата малашлăхра çакăн пек ĕмĕт пурри­семшĕн питĕ вырăнлă пуласса шанатпăр:

– Ялсенчи килти хушма хуçалăхсенче ĕнесемпе вăкăрсем, сыснасем усрасси са­халланнă май, унта пурăнакансем юлашки çулсенче сурăхсемпе качакасем ĕрчетес­си çине ытларах тимлĕх уйăрма пуçларĕç. Çак ĕç пирĕн тăрăхра пурăнакансен нумай çемйинче ăруран ăрăва куçса пырать. Вăл вара кун йĕркине ку таранччен пулман ый­тусене те кăларать. Вĕсен шутĕнче килти хушма хуçалăхра качака-сурăх усраканăн вĕсене килти хуçалăхра тытасси, улăх-çа­ранта çÿретесси, вĕсен сывлăхне пăхса тăрасси, çăмне касасси, пусса тирпейлес­си, тирне вырнаçтарасси т. ыт. те.

Выльăхсем çине тимлĕх уйăрасси­не килти хушма хуçалăхри сарайĕнче сурăхсем е качакасем тăракан пÿлĕмсе­не таса тытассинчен пуçламалла тесе шутлатăп. Кунпа пĕрлех вĕсене уçăлма кăларнă вырăнсенчи картасене юсав­лă тытасси, пÿлĕмсене вăхăтра юсаса дезинфекцилесси, выльăхсене тĕрĕс апатлантарасси, вĕсене зоотехникăпа ветеринари требованийĕсене пăхăнса йĕркеллĕ ĕрчетесси, сурăх-качака тытнă пÿлĕмсене ытти чĕрчунсем (йытăсем) кĕресрен юсавлă тытасси тĕп вырăн йышăнать.

2023 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕнчен кил­ти хушма хуçалăхра выльăх ĕрчетес ĕçре Раççей Федерацийĕн Ял хуçалăх мини­стерстви çирĕплетнĕ ветеринари правили­сем ĕçлеме пуçларĕç. Вĕсем хăйсен хар­пăрлăхĕнче сурăх-качака ĕрчетекенсене те тÿрремĕнех пырса тивеççĕ.

Вите тăвасси

Килти хушма хуçалăхра качака тата сурăх ĕрчетме вите тунă чухне санита­ри йĕркине пăхăнасси тĕп услови пулса тăрать. Ку вăл – ăнăçлă ĕçĕн пуçламăш утăмĕ. Витере типĕ тата çутă пулмалла, çил вылямалла мар. Пĕр сурăх е качака пуçне урайĕнче сахалтан 1,5 – 2 тăваткал метр вырăн пулмалла. Путексем валли 0,7 – 0,8 тăваткал метртан кая кирлĕ мар. Хăма урайне улăм сарса пани аван шут­ланать. Витери сывлăш температури 5 – 8 градус ăшă пулни вырăнлă. Сывлăша уçăлтарма вентиляци системи пулни аван. Ахальлĕн аммиак пуçтарăнни выльăх­семшĕн хăрушлăх кăларса тăратать.

Витере выльăх апачĕ хумалли кормушкăсем сурăхсемпе качакасем ун­та кĕрсе тăмалла мар çирĕп пулмалла. Ахальлĕн вĕсем çимелли апата таптаса сая яраççĕ.

Çулла кĕтÿре çÿретесси

Асăннă ĕçе пуçăнакансен малтанах выльăхсене çуркуннерен кĕркуннеччен ăçта çÿретме юранине, вĕсене мĕнле пăхмаллине тата усранă чух епле йĕр­кене пăхăнмаллине лайăх пĕлмелле. Кĕтÿри сурăхсемпе качакасене йăлари каяшсен полигонĕсем патĕнче, выльăх­сен çăвисем тата тасатмалли сооруже­нисем таврашĕнче çÿретме юрамасть. Юлашки çулсенче хупăннă чăх-чĕп тата тискер кайăксен фермисен территорий­ĕсенче кĕтÿ кĕтни те санитари йĕркине пăсни шутланать.

Выльăх витипе кÿршĕсен çĕр участокĕн чикки хушшинче мĕн чухлĕ вырăн пулмал­ли, тĕпрен илсен, сурăх-качака йышĕ мĕн чухлĕ пулнинчен килет. Тĕслĕхрен, 5 пуç пулсан, çав хушă 10 метртан кая пулмалла мар.

Çакна та палăртатăп, килти хушма хуçалăх территорине унта тискер чĕр чун­сем кĕмелле мар ялан хупă тытмалла. Мĕншĕн тесен вĕсем урни тата ытти чир­сен пуçаруçисем пулма пултараççĕ.

Килте уçăлма кăларасси

Сурăхсемпе качакасене уçăлма кăлар­малли вырăн выльăхсем хăйсене ирĕклĕ туймалăх пулмалла. Хĕлле вăл вырăн­сене çил кастарасран виçĕ енчен çирĕп картламалла. Апат памалли тата шăвар­малли вырăнсене утă е шыв нумай тăкăн­малла мар йĕркелемелле.

Витерен уçăлма кăларнă выльăха типĕ те хăрушлăхсăр апат çителĕклĕ памал­ла. Çумрах ятарлă валашкасенче таса шыв çителĕклĕ пулни те сурăх-качакашăн пысăк пĕлтерĕшлĕ. Утăна аслăк çинче, сенаж-силоса траншейăсенче е шыв лек­мелле мар ятарлă полимер хутаçсенче упрама тăрăшмалла.

Хăрушсăрлăх

Килти хушма хуçалăхра сурăх-кача­ка тытаканăн самантлăха та ветеринари хăрушсăрлăхĕ пирки манмалла мар. Ăна пăсни кил хуçине административлă ява­плăх патне çитерме пултарать.

Выльăхсене таса тытни, вĕсене вăхăтра маркăлани, тĕрĕс шута илни, вакцинаци йĕркине пăхăнса пыни килти хушма хуçалăхри тупăшлă ĕçĕн никĕсĕ пулса тăраççĕ. Çав вăхăтрах столовăй­ран е ресторантан илсе килнĕ апата пĕçермесĕр пани, пĕр кĕреçе-сенĕкпе тислĕк кăларма тата апат пама усă курни продукци пахалăхĕ çине киревсĕр витĕм кÿме пултарать.

Маларах асăннă йĕркесене çирĕп пăхăнни выльăх-чĕрлĕхĕн сывлăхне упра­ма тата вĕсенчен таса продукци ытларах илме пулăшать. Кунпа пĕрлех кил хуçине ветеринари тата Россельхознадзор специ­алисчĕсен хушма асăрхаттарăвĕсенчен пăрăнма май парать.

Сурăх-качакасемпе пĕрле йытăсем тыт­ма юраманнине те кил хуçин яланах асра тытмалла. Маларах асăннă йĕркесене çирĕп пăхăнсан çеç сурăх-качака усра­кан асăннă выльăхсенчен çителĕклĕ тупăш илме пултарасси пирки пĕр иккĕленÿ те пулмĕ.